Bữa nướng ở villa an toàn cho trẻ nhỏ khi người lớn giữ năm điều: tách riêng đồ sống và đồ chín từ dao thớt tới kẹp gắp, giữ lạnh đồ sống tới lúc lên vỉ, nướng chín đúng mức, đặt khu cấm quanh bếp than và có một người lớn tỉnh táo trông trẻ suốt buổi. Phần lớn sự cố trong các chuyến nghỉ gia đình, như đau bụng, bỏng nhẹ, hóc xương, đều đến từ việc lơi một trong năm điều này.
Villa trên đồi quanh hồ Tà Đùng thường cách bệnh viện lớn một quãng đường xe đáng kể, đường đèo dốc. Điều đó không phải để lo lắng, mà để thấy phòng ngừa đáng giá hơn ở đây so với ở thành phố. Bài này là danh sách việc cụ thể cho bố mẹ, ông bà, kèm cách sơ cứu cơ bản và dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay.
Tách đồ sống, đồ chín: chỗ hay sơ suất nhất
Hai thớt, hai dao. Một bộ cho thịt cá sống, một bộ cho rau ăn sống, trái cây, đồ chín. Bếp villa có thể chỉ có một thớt; mang thêm một cái thớt nhựa mỏng là đủ.
Hai bộ kẹp gắp. Kẹp đặt thịt sống lên vỉ không được dùng để gắp thịt chín ra dĩa. Đánh dấu bằng dây buộc màu hoặc để ở hai khay khác nhau.
Khay đựng đồ sống không quay lại bàn ăn. Khay đã đựng thịt sống phải rửa trước khi đựng đồ chín. Cách đơn giản là có khay giấy bạc dùng một lần cho đồ sống.
Nước ướp thịt sống không làm nước chấm. Nếu muốn dùng nước ướp phết lên thịt, phải đun sôi lại trước; còn không thì bỏ đi.
Rửa tay sau mỗi lần chạm thịt sống. Người đứng bếp hay quên nhất, nhất là khi vừa xiên thịt vừa bốc rau cho trẻ. Một chai nước rửa tay và khăn giấy đặt sẵn cạnh bếp nướng giúp nhớ.
Giữ lạnh và đồ thừa
Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) khuyến nghị không để thực phẩm dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá hai tiếng, và không quá một tiếng khi trời trên 32°C. Ở vùng cao, buổi tối mát giúp đồ ăn chậm hỏng hơn dưới xuôi, nhưng buổi trưa, đầu giờ chiều có thể khá nóng, nhất là đồ để trong xe hoặc ngoài sân nắng. Thịt cá sống chỉ lấy ra khỏi tủ lạnh, thùng đá từng mẻ, phần còn lại để lạnh tới khi đến lượt.
Đồ chín cũng cần chú ý: thịt nướng xong để trên bàn ngoài sân suốt buổi tiệc, rồi sáng hôm sau mới cất vào tủ, không còn an toàn để cho trẻ ăn. Khi bữa ăn kết thúc, gom đồ thừa vào hộp kín cho vào tủ lạnh trong vòng hai tiếng. Sáng hôm sau hâm thật nóng trước khi ăn; phần nào đã để ngoài qua đêm thì bỏ.
Hải sản là nhóm cần cẩn thận nhất, đặc biệt với trẻ nhỏ: hỏng nhanh, dễ gây dị ứng, có mùi khó nhận ra khi đã tẩm ướp. Nếu không chắc độ tươi, phần cho trẻ nên là thịt, cá hồ mua trong ngày. Rau ăn sống rửa kỹ nhiều lần bằng nước sạch; với trẻ dưới ba tuổi, nhiều gia đình chọn chỉ cho ăn rau đã nấu chín.
Khu cấm quanh bếp than và lửa
Bỏng ở trẻ nhỏ trong các buổi nướng hay xảy ra khi trẻ chạy ngang, vấp, đưa tay chạm thành bếp hoặc nhặt cục than rơi. Các bước dưới đây làm từ trước khi nhóm than.
- Chọn chỗ đặt bếp ở góc sân, không nằm trên lối đi chính giữa nhà và bãi cỏ trẻ chơi.
- Dùng bàn ăn, ghế dài làm rào ngăn giữa bếp và khu trẻ chơi, chừa một lối riêng cho người đứng bếp.
- Nói rõ với trẻ "vùng nóng" bắt đầu từ đâu, chỉ bằng tay, nhắc lại mỗi khi trẻ lại gần.
- Không để trẻ cầm xiên nướng một mình; người lớn cầm cùng hoặc nướng giúp phần của trẻ.
- Than rơi ra đất phải nhặt ngay bằng kẹp, bỏ lại vào bếp; cục than đen bên ngoài có thể vẫn đỏ bên trong.
- Sau buổi nướng, bếp vẫn nóng nhiều giờ: đặt bếp ở chỗ có đèn hoặc chắn lại, trẻ không chạm vào thành bếp khi đi ngang trong tối.
Phân công một người lớn trông trẻ theo ca, mỗi ca khoảng một tiếng, người đó không đứng bếp và không uống rượu bia. Trông trẻ "chung" giữa nhiều người lớn thường thành không ai trông, vì ai cũng nghĩ người khác đang để mắt.
Mép đồi, bậc thang gỗ, tháp ngắm cảnh và lối xuống hồ là những chỗ khác cần để mắt khi trời tối dần, vì trẻ mải chơi theo nhau ra khỏi vùng ánh đèn sân.
Sơ cứu bỏng nhẹ
Khi trẻ hoặc người lớn bị bỏng do chạm bếp, than, xiên nóng, việc đầu tiên là làm mát: đưa vùng bỏng vào dưới vòi nước mát, không phải nước đá, trong khoảng hai mươi phút. Đây là khuyến nghị sơ cứu bỏng phổ biến của nhiều tổ chức như Hội Chữ thập đỏ các nước. Làm mát càng sớm, tổn thương càng ít lan sâu.
Trong lúc làm mát, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ hoặc quần áo không dính vào vết bỏng ở vùng đó, trước khi da sưng lên. Không chọc vỡ bọng nước. Không bôi kem đánh răng, nước mắm, dầu ăn, đá lạnh, mỡ trăn hay lá cây giã: những thứ này không làm mát được mà còn có thể gây nhiễm trùng.
Sau khi làm mát, che vết bỏng bằng màng bọc thực phẩm đặt lỏng hoặc gạc sạch không dính. Giữ trẻ ấm phần còn lại của cơ thể, vì trời trên đồi về đêm lạnh và trẻ dễ bị lạnh khi xối nước lâu. Hộp sơ cứu của chuyến đi nên có gạc vô trùng, băng dính y tế, nước muối sinh lý, kéo nhỏ.
Khi nào cần đưa đi cơ sở y tế ngay
Đường từ villa trên đồi tới cơ sở y tế có thể mất thời gian, vì vậy nên quyết sớm. Hỏi chủ nhà từ lúc nhận phòng cơ sở y tế gần nhất ở đâu, đường đi thế nào.
- Bỏng rộng, lớn hơn lòng bàn tay của người bị bỏng, hoặc bỏng sâu, da trắng bệch, cháy đen.
- Bỏng ở mặt, tay, chân, bộ phận sinh dục, các khớp, hoặc bỏng ở trẻ nhỏ mà bố mẹ không chắc mức độ.
- Trẻ hóc xương, ho sặc kéo dài, khó thở, chảy nước dãi, không nuốt được.
- Nôn, tiêu chảy nhiều lần, sốt, lừ đừ sau bữa ăn, đặc biệt ở trẻ nhỏ dễ mất nước.
- Dấu hiệu dị ứng: nổi mẩn khắp người, sưng môi mắt, khó thở sau khi ăn hải sản hay món lạ.
- Đau đầu, buồn nôn, lơ mơ ở nhiều người cùng lúc sau khi ngồi gần bếp than trong chỗ kín, nghi ngộ độc khí CO.
Gọi cấp cứu 115 khi có dấu hiệu khó thở, mất ý thức, bỏng nặng. Ở vùng xa, nhiều khi tự đưa đi bằng xe nhóm nhanh hơn chờ xe cấp cứu; người lái phải là người không uống rượu bia, và nên gọi trước cho cơ sở y tế nếu có số để họ chuẩn bị.
Xương cá, xương gà và món cho trẻ
Cá hồ nướng nguyên con ngon, nhưng nhiều loài cá nước ngọt có xương dăm nhỏ. Với trẻ, người lớn gỡ thịt cá ra dĩa riêng, bóp nhẹ bằng tay hoặc thìa để kiểm tra xương trước khi đút. Gà đồi chặt miếng có nhiều mảnh xương vụn sắc hơn gà công nghiệp do xương cứng; phần cho trẻ nên lọc thịt, không đưa cả miếng.
Một số món nướng không hợp với trẻ nhỏ: thịt nướng cháy xém, món quá cay, bắp nguyên hạt với trẻ dưới ba tuổi dễ sặc, kẹo dẻo nướng chảy rất nóng ở bên trong. Cắt thức ăn thành miếng nhỏ cỡ vừa miệng trẻ, để nguội bớt, và cho trẻ ngồi yên khi ăn, không vừa chạy vừa ăn.
Nếu trẻ bị hóc mà vẫn ho được, khóc được, để trẻ tự ho, không thò tay móc họng. Nếu trẻ không ho được, không thở được, cần sơ cứu ngay theo kỹ thuật vỗ lưng, ép ngực hoặc ép bụng phù hợp độ tuổi, đồng thời gọi cấp cứu. Đây là kỹ năng bố mẹ nên học từ một khoá sơ cứu bài bản trước khi đi chơi xa với trẻ nhỏ; đọc bài viết không thay được thực hành.
Dị ứng và chế độ ăn riêng của trẻ
Trẻ có tiền sử dị ứng thực phẩm cần được lên kế hoạch riêng trước chuyến đi, không chờ tới bàn tiệc. Dị ứng hải sản, trứng, sữa, đậu phộng, mè là những loại hay gặp; trong bữa nướng, chúng ẩn trong nước ướp, sốt chấm, mỡ hành rắc đậu phộng, bánh mì phết bơ. Người lớn nên tự ướp phần của trẻ, biết rõ từng thành phần.
Nếu đặt set nướng qua chủ villa, báo rõ trẻ dị ứng gì, mức độ ra sao, và đề nghị chuẩn bị phần riêng không chạm vào nguyên liệu gây dị ứng. Khi nướng, phần của trẻ lên vỉ sạch đầu tiên, gắp bằng kẹp riêng. Vỉ đã nướng tôm mực rồi mới nướng thịt cho trẻ dị ứng hải sản là kiểu lây nhiễm chéo hay bị bỏ qua.
Mang theo thuốc trẻ đang dùng theo chỉ định của bác sĩ, và nếu trẻ từng có phản ứng nặng, hỏi bác sĩ trước chuyến đi cần chuẩn bị gì khi ở xa cơ sở y tế. Ghi tên thuốc, liều dùng bác sĩ đã dặn vào điện thoại của hai người lớn trong nhóm, phòng khi người giữ thuốc đang ở chỗ khác.
Đồ uống có cồn và người trông trẻ
Bữa nướng ngoài trời thường đi kèm bia, rượu. Điều đó bình thường với người lớn, nhưng trong nhóm có trẻ nhỏ thì phải có người không uống. Người này trông trẻ, trông bếp, và sẵn sàng lái xe nếu cần đi cơ sở y tế giữa đêm. Chọn người từ đầu, đừng để tới lúc cần mới phát hiện cả nhóm đều đã uống.
Ly bia, cốc rượu để trên bàn thấp là thứ trẻ nhỏ dễ với tới và uống thử. Đặt đồ uống có cồn ở bàn riêng, cao, xa chỗ trẻ ngồi ăn; cất ngay chai lọ đã mở sau bữa tiệc. Trẻ nhỏ nhạy với cồn hơn người lớn rất nhiều, một lượng nhỏ cũng có thể gây nguy hiểm.
Cũng nên lường trước: người đã uống thường đứng gần bếp than, lửa trại hơn mức cần và phản xạ chậm. Một buổi nướng gia đình trọn vẹn là buổi mà sáng hôm sau mọi người dậy khoẻ, đi ngắm mây trên hồ, chứ không phải buổi mà ai đó phải nhớ lại chuyện gì đã xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì cho ăn đồ nướng được?
Không có mốc chung cho mọi trẻ, nhưng trẻ nhỏ nên ăn món mềm, chín kỹ, không cay, không cháy xém, cắt nhỏ. Trẻ dưới ba tuổi cần đặc biệt cẩn thận với xương cá, xương gà vụn, hạt bắp nguyên hạt. Khi không chắc, hỏi ý kiến bác sĩ nhi của bé.
Làm sao tránh đau bụng khi ăn đồ nướng ngoài trời?
Giữ lạnh đồ sống tới lúc nướng, tách riêng dao thớt, kẹp cho đồ sống và đồ chín, nướng chín đủ, rửa tay thường xuyên và cất đồ thừa vào tủ lạnh trong vòng hai tiếng. Hải sản không chắc độ tươi thì không cho trẻ ăn.
Bị bỏng than thì sơ cứu thế nào?
Làm mát ngay dưới vòi nước mát khoảng hai mươi phút, tháo nhẫn vòng quanh vùng bỏng, không bôi kem đánh răng, nước mắm hay dầu. Sau đó che bằng gạc sạch hoặc màng bọc thực phẩm đặt lỏng. Bỏng rộng, sâu, ở mặt hay ở trẻ nhỏ thì đưa đi cơ sở y tế.
Có nên mang hộp sơ cứu khi đi nghỉ villa không?
Nên, nhất là khi villa ở vùng đồi cách cơ sở y tế một quãng. Hộp nhỏ gồm gạc vô trùng, băng dính y tế, nước muối sinh lý, kéo, nhiệt kế đo thân nhiệt và thuốc thông thường bác sĩ đã dặn cho trẻ. Ghi sẵn số 115 và số chủ nhà.
Trẻ bị hóc xương cá phải làm gì?
Nếu trẻ vẫn ho, khóc được, để trẻ tự ho, không móc họng hay bắt nuốt cơm. Nếu trẻ không ho, không thở được, sơ cứu theo kỹ thuật phù hợp độ tuổi và gọi cấp cứu ngay. Xương mắc lâu, trẻ đau, chảy dãi, không nuốt được thì đưa đi khám.
Ai nên trông trẻ trong buổi nướng?
Một người lớn cụ thể, không đứng bếp và không uống rượu bia, trông theo ca khoảng một tiếng rồi đổi. Trông chung giữa nhiều người dễ thành không ai trông. Người trông trẻ nên ngồi giữa khu bếp và khu trẻ chơi để nhìn được cả hai phía.
