Lửa trại ở villa trên đồi Tà Đùng an toàn khi hội đủ bốn điều: đốt đúng chỗ chủ nhà đã chọn, giữ lửa nhỏ và thấp, luôn có một người lớn tỉnh táo trông và dập tới khi tro nguội hẳn trước khi đi ngủ. Mùa khô, gió hanh, thì còn thêm điều thứ năm: sẵn sàng không đốt nếu chủ nhà hay chính quyền địa phương khuyến cáo.
Đồi quanh hồ Tà Đùng là vùng giáp rừng và rẫy. Một đốm tàn bay vào cỏ khô có thể thành đám cháy lan nhanh hơn người chạy. Bài này không nhằm làm ai ngại đốt lửa, mà chỉ cách để đêm quây quần bên lửa vẫn là kỷ niệm đẹp, không phải chuyện phải kể lại theo kiểu khác.
Vì sao lửa trại trên đồi khác lửa trại ở bãi biển
Ở bãi cát, quanh đống lửa là cát và hơi nước, lửa khó lan. Trên đồi cao nguyên thì ngược lại: xung quanh là cỏ, lá khô, bụi cây, đôi khi là rẫy cà phê và mép rừng. Gió trên đỉnh đồi lại đổi hướng liên tục, ban ngày thường thổi từ thung lên, đêm có thể quay ngược. Tàn lửa nhẹ bị gió nâng lên, bay qua cả hàng rào.
Đất đỏ cao nguyên vào mùa khô cũng khô nứt, lớp cỏ trên mặt cháy rất nhạy. Mùa khô ở Tây Nguyên thường rơi vào khoảng tháng 11 tới tháng 4 năm sau, cao điểm hanh nóng vào những tháng cuối. Đây cũng là giai đoạn các địa phương vùng cao treo cấp dự báo cháy rừng cao và nhắc người dân hạn chế dùng lửa gần rừng.
Hiểu như vậy để thấy: chỗ đốt lửa trại do chủ villa chọn, thường có vòng đá hoặc hố lót, nằm xa mái gỗ và xa bụi cây, không phải chi tiết trang trí. Đừng tự ý dời ra mép đồi cho đẹp ảnh hay sát hiên cho đỡ lạnh.
Một khác biệt nữa là khoảng cách tới lực lượng chữa cháy. Ở thành phố, xe cứu hoả có thể tới trong vài phút; trên đồi quanh hồ, đường vào hẹp, dốc, xa trung tâm, nên những phút đầu tiên gần như chỉ có người tại chỗ xoay xở. Chính vì vậy mọi phòng ngừa phải làm từ trước khi châm lửa, không đợi tới lúc có chuyện.
Chuẩn bị chỗ đốt trước khi châm lửa
Năm phút kiểm tra dưới đây làm lúc trời còn sáng, khi còn nhìn rõ mặt đất xung quanh.
- Đứng ở vị trí đốt, nhìn quanh bán kính khoảng ba đến năm mét: dọn lá khô, que củi vụn, giấy, túi nilon.
- Ngẩng lên: phía trên không có cành cây, mái che, dây điện, dây đèn trang trí.
- Xem hướng gió bằng cách thả một nhúm cỏ khô, khói hương hay đơn giản là cảm nhận trên mặt; xếp ghế ngồi ở phía đầu gió.
- Đặt sẵn một xô nước đầy và một cái xẻng hoặc gáo gần chỗ đốt, ngay tầm với.
- Hỏi chủ nhà vòi nước gần nhất ở đâu, công tắc đèn sân ở đâu.
- Chất củi thành đống nhỏ, gọn; củi dự trữ để cách xa đống lửa vài mét, không để chồng sát.
Nếu gió mạnh tới mức khói nằm ngang, tàn bay xa, thì đó là đêm nên ngồi quanh bếp nướng còn than ấm thay cho đốt đống lửa mới. Không có lửa trại một đêm không làm hỏng chuyến đi; một đám cháy cỏ thì có.
Cũng nên hỏi chủ nhà chỗ để tro than cũ. Nhiều nơi có thùng kim loại hoặc góc đất trống riêng cho tro đã nguội; đổ tro vào thùng rác nhựa hay gốc cây là cách dễ gây cháy âm ỉ lúc nửa đêm.
Giữ lửa nhỏ, đều và ấm
Lửa thấp ngồi gần được. Đống lửa cao ngang đầu gối, đường kính chừng một vòng tay là đủ ấm cho tám đến mười người ngồi quanh. Lửa càng cao, người càng phải lùi xa, và hơi ấm lại không tới.
Thêm củi từng thanh. Ném cả ôm củi vào cùng lúc làm lửa bùng, tàn bắn tung. Thêm từng thanh, đợi thanh trước bắt lửa rồi mới thêm thanh sau.
Không dùng xăng, dầu để mồi. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của bỏng do lửa trại. Mồi bằng giấy báo vo, vỏ bào, cồn khô dạng viên đặt dưới củi nhỏ, châm từ dưới lên.
Không đốt rác, nilon, hộp xốp. Khói nhựa độc, mùi bám quần áo, và đôi khi bắn giọt nhựa nóng. Rác bỏ vào túi, không bỏ vào lửa.
Củi khô mới cháy sạch. Củi ẩm khói nhiều, cay mắt, khó giữ lửa. Củi villa chuẩn bị thường đã phơi; mùa mưa thì để củi dưới mái từ chiều.
Mặc đồ hợp lửa. Áo khoác vải gió, đồ nỉ tổng hợp bắt tàn lửa rất nhanh và chảy dính vào da. Người ngồi gần lửa nên mặc áo cotton, len dày; tóc dài buộc gọn, khăn quàng nhét vào trong áo khi cúi xuống thêm củi.
Trẻ em, người uống rượu và lửa
Trẻ nhỏ bị cuốn hút bởi lửa, và mép đống lửa là chỗ bỏng xảy ra nhiều nhất: vấp ngã, chạy đuổi nhau, cầm que đang cháy vẫy vẫy. Quy tắc đơn giản nhất là vạch một vòng tưởng tượng quanh lửa, cách chừng một sải chân người lớn, trẻ không bước vào vòng đó nếu không có người lớn nắm tay. Nói với trẻ quy tắc này trước khi châm lửa, nói lại khi trẻ hào hứng.
Nướng kẹo dẻo, nướng bắp bằng xiên dài là trò trẻ thích nhất, nhưng nên để người lớn cầm xiên hoặc cầm chung. Xiên kim loại dẫn nhiệt, que tre thì cháy đầu; cả hai đều cần dạy trẻ không vung lên.
Người đã uống rượu, bia thì phản xạ chậm, hay đứng gần lửa hơn mức cần, và dễ vấp. Nhóm nên chọn sẵn một người không uống, giữ vai trò trông lửa cho tới khi dập xong. Người đó cũng là người quyết định lúc nào ngừng thêm củi. Việc này nghe khô khan nhưng là thứ giúp chủ nhà yên tâm cho khách đốt lửa lần sau.
Mùa nào đốt được, mùa nào nên dè chừng
Bảng dưới là hướng dẫn chung theo mùa ở vùng cao nguyên quanh hồ; chủ villa và khuyến cáo của địa phương luôn là căn cứ cuối cùng.
| Thời điểm | Điều kiện thường gặp | Cách làm hợp lý |
|---|---|---|
| Giữa mùa mưa | Cỏ ướt, đất ẩm, mưa chiều tối | Đốt được khi tạnh; củi để dưới mái từ chiều; lửa nhỏ, nhanh |
| Chuyển mùa | Ngày nắng, đêm lạnh, cỏ bắt đầu khô | Đốt ở chỗ có vòng đá; dọn lá khô kỹ; luôn có xô nước |
| Giữa mùa khô | Hanh, gió mạnh, cỏ khô vàng | Hỏi chủ nhà trước; chỉ đốt nhỏ nếu được phép; sẵn sàng thay bằng bếp than |
| Ngày có khuyến cáo cháy rừng | Cấp dự báo cháy cao, địa phương nhắc hạn chế dùng lửa | Không đốt lửa trại; ngồi quanh bếp nướng có nắp hoặc vào nhà |
Việc tạm không đốt lửa trại trong những ngày nguy cơ cao không phải do chủ nhà khó tính. Một vụ cháy lan ra rừng hay rẫy nhà bên kéo theo trách nhiệm bồi thường và xử lý theo quy định về phòng cháy chữa cháy rừng, người đốt lửa có thể là người phải chịu.
Dập lửa cho tắt hẳn trước khi đi ngủ
Lửa trại "đã tàn" không có nghĩa là đã tắt. Lớp tro trắng giữ nhiệt rất lâu, gió đêm thổi tung lên là than đỏ trở lại.
- Ngừng thêm củi khoảng ba mươi phút trước giờ định đi ngủ để lửa tự nhỏ dần.
- Tưới nước từ từ lên toàn bộ đống than, không đổ ào làm hơi nóng và tro bắn lên mặt.
- Dùng xẻng hoặc que dài đảo đều than và tro, để nước ngấm xuống lớp dưới cùng.
- Tưới thêm lần nữa, tới khi không còn tiếng xèo xèo và không thấy hơi bốc lên.
- Đưa mu bàn tay lại gần, cách mặt tro một gang tay: còn thấy hơi nóng phả lên là chưa xong.
- Gom vỏ bắp, que xiên, giấy bạc vào túi rác; không để lại trong vòng đá cho sáng hôm sau.
Nếu ở villa nhiều đêm, người trông lửa đêm trước nên kiểm lại chỗ đốt vào sáng hôm sau trước khi cả nhóm ra ngoài chơi.
Khi có sự cố: bỏng nhẹ và lửa bén cỏ
Bỏng nhẹ do chạm củi, than hay xiên nóng: đưa ngay vùng bỏng vào dưới vòi nước mát, không phải nước đá, trong khoảng hai mươi phút; đây là cách sơ cứu được nhiều hội chữ thập đỏ khuyến nghị. Tháo nhẫn, vòng ở tay trước khi chỗ đó sưng lên. Không bôi kem đánh răng, nước mắm, dầu ăn. Bỏng rộng, bỏng ở mặt, bỏng ở trẻ nhỏ thì đưa đi cơ sở y tế gần nhất sau khi làm mát.
Lửa bén ra cỏ: nếu đám cháy nhỏ cỡ cái mâm, dội nước, dùng xẻng hất đất hoặc dùng cành tươi đập dập ngay từ mép cháy phía đầu gió. Nếu đã lan rộng hơn khả năng một xô nước, lùi ra xa, báo ngay chủ nhà và người dân xung quanh, gọi số cứu hoả 114. Đừng cố dập một mình khi gió đang đẩy lửa về phía mình.
Ghi nhớ đường ra xe và lối xuống đồi ngay từ lúc nhận phòng. Trong bóng tối và khói, người ta mất phương hướng nhanh hơn tưởng tượng.
Lưu sẵn số điện thoại chủ nhà hoặc người quản lý villa trong máy của ít nhất hai người trong nhóm. Ở vùng đồi, sóng điện thoại có chỗ mạnh chỗ yếu; biết trước góc nào trong sân bắt sóng tốt cũng là một việc nhỏ nên làm lúc mới tới.
Ngồi quanh lửa làm gì cho đêm đáng nhớ
Lửa trại ở villa không cần chương trình như trại hè, nhưng có vài thứ làm buổi tối trọn vẹn hơn. Món đầu tiên là đồ nướng chậm: khoai lang, bắp, sắn bọc giấy bạc vùi vào mép than ngay từ lúc lửa bắt đầu dịu. Bốn mươi phút sau, cả nhóm có món ăn nóng giữa đêm lạnh mà không ai phải đứng canh. Bắp nướng trực tiếp trên than thì cần người xoay đều, quệt mỡ hành.
Thứ hai là đồ uống nóng. Một ấm trà gừng, trà sả hay cà phê pha từ bếp villa mang ra, rót vào cốc có quai, giữ ấm tay rất tốt. Ở vùng cà phê như quanh Tà Đùng, nhiều nhóm thích pha phin ngay cạnh lửa, vừa uống vừa ngửi mùi khói củi trộn mùi cà phê.
Thứ ba là ánh sáng. Tắt bớt đèn sân khi lửa đã đều, mắt quen tối sau vài phút, và nếu trời quang thì sao trên vùng hồ xa phố hiện ra rất rõ. Đàn guitar, hát nhỏ, kể chuyện, chơi đố vui với trẻ trước giờ ngủ đều hợp. Chỉ nên tránh loa công suất lớn: âm thanh trên đồi vọng xa qua mặt hồ, villa bên cạnh và nhà dân dưới chân đồi nghe rõ hơn người trong nhóm nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Villa ở Tà Đùng có cho đốt lửa trại quanh năm không?
Tuỳ villa và tuỳ thời tiết. Nhiều nơi có chỗ đốt lửa trại riêng và chuẩn bị củi, nhưng vào giữa mùa khô hoặc ngày gió lớn, chủ nhà có thể yêu cầu đốt nhỏ hoặc tạm ngưng. Nên hỏi khi đặt villa và hỏi lại lúc nhận phòng.
Có được mang củi từ nơi khác tới đốt không?
Nên dùng củi chủ nhà chuẩn bị, vì họ biết loại nào cháy sạch, ít khói, đã phơi khô. Không nên tự nhặt cành cây trong rừng hay rẫy xung quanh, vừa ảnh hưởng tới rừng vừa có thể là tài sản của người khác.
Lửa trại cách nhà bao xa là an toàn?
Không có con số chung cho mọi nơi, nhưng nguyên tắc là xa mái gỗ, mái lá, xa bụi cây và đống củi dự trữ, phía trên không có cành và dây điện. Chỗ đốt chủ villa làm sẵn thường đã tính các yếu tố này, nên đốt đúng chỗ đó.
Trẻ em ngồi quanh lửa trại cần lưu ý gì?
Đặt quy tắc vòng an toàn quanh lửa, trẻ không bước vào nếu không có người lớn. Người lớn cầm xiên nướng cùng trẻ, cấm chạy đuổi quanh lửa, mặc đồ ít bắt lửa. Luôn có một người lớn không uống rượu bia trông suốt buổi.
Làm sao biết lửa trại đã tắt hẳn?
Đã tưới nước, đảo đều và tưới lần nữa, không còn tiếng xèo, không còn hơi bốc, đưa mu bàn tay lại gần không thấy nóng phả lên. Than dưới lớp tro trắng có thể giữ nóng nhiều giờ, nên đừng chỉ nhìn bề mặt thấy đen là yên tâm.
Gió lớn quá thì thay lửa trại bằng gì?
Ngồi quanh bếp nướng than còn ấm, có nắp hoặc chắn gió, nướng khoai, bắp, uống trà gừng. Hoặc vào phòng khách của villa chơi bài, hát cùng nhau. Bỏ lửa trại một đêm gió vẫn tốt hơn nhiều so với lo canh tàn lửa bay vào cỏ khô.
