Không nên tắm hay bơi tự do ở hồ Tà Đùng. Đây là hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3: đáy là thung lũng cũ bị ngập với gốc cây, hố sâu, độ sâu đổi đột ngột ngay sát bờ; nước lạnh; bờ dốc trơn khó leo lên; không có cứu hộ như bãi biển; và mực nước có thể thay đổi theo vận hành của nhà máy. Muốn xuống nước, chỉ xuống ở chỗ người địa phương chỉ, mặc áo phao, có người trên bờ trông, và tuyệt đối không cho trẻ xuống nước khi không có người lớn kèm sát.
Mặt hồ phẳng lặng, nước xanh, những bãi đất ven đảo mùa nước rút trông rất mời gọi, nhất là với khách từ thành phố lên giữa trưa nắng. Chính vì trông an toàn mà hồ chứa dễ đánh lừa người tắm. Bài này giải thích vì sao, và nếu vẫn muốn chạm vào nước thì làm thế nào để giữ an toàn cho cả nhóm.
Hồ thủy điện khác bãi biển và hồ bơi ở đâu
Bãi biển du lịch có dốc thoải: đi bộ từ bờ ra, nước dâng dần từ mắt cá lên đầu gối, lên ngực. Hồ bơi có độ sâu đánh dấu, đáy phẳng, có người trực. Hồ thủy điện thì khác: khi nhà máy tích nước, cả một thung lũng với sườn đồi, khe suối, cây rừng, nhà cửa cũ chìm xuống dưới. Bờ hồ hôm nay là sườn đồi hôm qua — có chỗ thoải được vài bước rồi hụt xuống sâu quá đầu người.
Dưới nước có thể còn gốc cây, cành khô, dây leo, đá lởm chởm, ống, lưới bỏ đi. Người bơi có thể bị vướng chân, bị cành cây đâm, hoặc mất phương hướng khi nước đục. Nước hồ không trong như hồ bơi; ngay cả chỗ trông nông, người đứng trên bờ cũng không nhìn thấy đáy để biết có gì bên dưới.
Thêm vào đó, mặt hồ rộng có gió và sóng, có dòng chảy ngầm ở những chỗ hẹp hay gần cửa lấy nước. Ở khu vực gần đập, cửa nhận nước, nơi có biển cấm, người dân và cơ quan chức năng đều cảnh báo không được bơi, câu, chèo thuyền. Khách lạ không biết những vị trí ấy nằm đâu, nên càng phải tuân theo chỉ dẫn của người địa phương.
Năm lý do khiến người bơi giỏi vẫn gặp nạn ở hồ chứa
Hụt chân bất ngờ. Đang lội nước tới thắt lưng, bước thêm một bước là hẫng xuống sâu. Phản xạ hoảng hốt khiến người ta vùng vẫy, sặc nước, kể cả người biết bơi.
Sốc nước lạnh. Lớp nước mặt có thể ấm lên giữa trưa, nhưng lặn hoặc chìm xuống một chút là gặp nước lạnh hơn hẳn. Cơ thể phản xạ hít mạnh, tim đập nhanh, cơ tay chân cứng dần sau vài phút.
Bờ dốc không leo lên được. Bơi vào được tới bờ nhưng bờ là vách đất đỏ trơn hoặc đá dựng, không có chỗ bám. Người bơi kiệt sức ngay sát bờ là chuyện có thật ở nhiều hồ chứa.
Rượu bia và bữa ăn no. Nhiều vụ đuối nước xảy ra sau bữa tiệc ven hồ. Rượu làm giảm phán đoán và phản xạ, khiến người ta tự tin quá mức và yếu đi đúng lúc cần sức.
Không có ai nhìn thấy. Người đuối nước thường không la hét vẫy tay như trong phim mà chìm lặng lẽ, chỉ trong vài chục giây. Nếu không có người đang nhìn đúng lúc, cả nhóm có thể không biết cho tới khi quá muộn.
Mực nước có thể thay đổi: chuyện của hồ chứa vận hành
Hồ Tà Đùng là hồ chứa của một nhà máy thủy điện đang vận hành. Mực nước lên xuống theo mùa, theo lượng mưa và theo lịch phát điện, điều tiết của nhà máy. Mùa mưa, khi lượng nước về nhiều, hồ có thể tích đầy nhanh; khi cần, nhà máy điều tiết, xả nước qua đập theo quy trình vận hành. Những thay đổi ấy ảnh hưởng mạnh nhất tới khu vực gần đập và hạ du, nhưng ở lòng hồ cũng có thể làm bờ đổi hình, bãi đất ven đảo bị ngập lại.
Với khách tắm, câu hay picnic ven bờ, điều cần nhớ là bãi đất hôm nay đứng được, vài hôm sau có thể đã ngập; chỗ hôm trước nông, hôm nay đã sâu. Không cắm trại qua đêm sát mép nước ở những bãi trũng trong mùa mưa. Theo dõi thông báo của địa phương khi có mưa lớn kéo dài, và nghe theo cảnh báo của người dân.
Đặc biệt, không xuống suối, sông phía hạ du đập khi không biết lịch xả, và không bao giờ vào khu vực có biển cấm quanh công trình thủy điện. Đây không phải là quy định cho có: nước xả có thể dâng nhanh trong thời gian ngắn, cuốn theo người và phương tiện.
Nếu vẫn muốn xuống nước: các bước giữ an toàn
Có những chỗ người địa phương thường xuống tắm mát, những bãi thoải ven đảo mùa nước rút. Nếu nhóm muốn chạm vào nước, làm theo trình tự sau, không bỏ bước nào:
- Hỏi người địa phương chỗ nào xuống được. Người lái thuyền, chủ villa biết bãi nào thoải, đáy sạch, không có gốc cây, không gần bè cá hay cửa lấy nước.
- Mặc áo phao, kể cả người biết bơi. Áo phao vừa cỡ, cài đủ khoá; trẻ em dùng áo phao trẻ em, không dùng phao bơi đeo tay thay áo phao.
- Chỉ xuống chỗ nước tới thắt lưng. Đi chậm, dò từng bước, không lặn, không nhảy từ trên cao xuống.
- Phân công người trên bờ. Ít nhất một người lớn tỉnh táo, không xuống nước, chỉ nhìn và đếm người dưới nước; có sẵn phao, dây hoặc cây sào dài.
- Không rượu bia, không ngay sau bữa no. Xuống nước khi tỉnh táo hoàn toàn.
- Lên bờ khi lạnh, mệt, hoặc trời đổi. Môi tím, run, gió nổi, mây đen, nghe sấm thì lên bờ ngay.
- Thay đồ khô, giữ ấm ngay sau khi lên. Gió trên hồ làm người ướt lạnh rất nhanh.
Với trẻ em, quy tắc đơn giản hơn: trẻ chỉ xuống nước khi có một người lớn ở ngay bên cạnh, trong tầm với tay, không phải đứng trên bờ nhìn. Người lớn ấy không làm việc gì khác.
Trẻ em và đuối nước: vì sao phải trông sát tới từng phút
Đuối nước là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em trên thế giới, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Ở Việt Nam, các báo cáo của ngành lao động – xã hội và y tế nhiều năm đã nêu con số khoảng hai nghìn trẻ em tử vong vì đuối nước mỗi năm, phần nhiều ở ao hồ, sông suối, vào dịp hè và ngày nghỉ.
Trẻ nhỏ có thể chìm trong nước rất nông, chỉ cần úp mặt xuống là không tự ngóc lên được. Trẻ đuối nước thường không kêu, không quẫy đạp nhiều; người lớn ngồi cách vài mét đang nói chuyện vẫn có thể không nhận ra. Vì vậy, ở mép hồ, mép bè, bến thuyền, trẻ luôn mặc áo phao và luôn có người lớn trong tầm tay.
Một điều nữa: trẻ biết bơi ở hồ bơi chưa chắc đã an toàn ở hồ chứa. Nước lạnh, đục, có sóng, không nhìn thấy đáy khiến trẻ dễ hoảng. Dạy trẻ ngay từ khi đến nơi: không được xuống nước khi không có bố mẹ, không chạy nhảy trên bến thuyền, nếu thấy bạn rơi xuống nước thì hét gọi người lớn và ném vật nổi, không tự nhảy xuống cứu.
Khi có người đuối nước: làm gì trong những phút đầu
Nguyên tắc đầu tiên của cứu đuối là an toàn của người cứu. Không nhảy xuống nước cứu nếu không được huấn luyện; rất nhiều trường hợp người cứu cũng chết đuối theo. Thay vào đó: hô hoán gọi người, ném cho nạn nhân vật nổi như áo phao, can nhựa rỗng, thùng xốp; hoặc chìa cây sào, cành cây dài, dây thừng để nạn nhân bám rồi kéo vào. Nếu có thuyền gần đó, gọi thuyền tới.
Khi đưa được nạn nhân lên bờ, gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhờ người gọi, đồng thời kiểm tra nạn nhân còn thở không. Nếu không thở hoặc thở bất thường, người đã được học sơ cứu tiến hành hồi sức tim phổi theo hướng dẫn hiện hành; với đuối nước, hướng dẫn quốc tế nhấn mạnh việc thổi ngạt sớm. Không dốc ngược nạn nhân để xóc nước, việc đó làm mất thời gian quý và có thể gây hại.
Kể cả khi nạn nhân tỉnh lại nhanh, vẫn cần đưa tới cơ sở y tế để được theo dõi, vì sặc nước có thể gây biến chứng sau đó. Ở vùng hồ, đường tới bệnh viện có thể xa; biết trước trạm y tế xã, bệnh viện gần nhất ở đâu là việc nên làm ngay khi nhận villa. Một khoá sơ cứu cơ bản cho người lớn trong nhóm là món đầu tư đáng giá nhất trước bất cứ chuyến đi sông nước nào.
Danh sách kiểm trước khi cả nhóm ra hồ
Dán danh sách này lên tủ lạnh villa, hoặc đọc to một lần trước khi đi thuyền, chèo SUP, câu cá hay picnic ven hồ:
- Đủ áo phao vừa cỡ cho từng người, có áo phao trẻ em.
- Mỗi trẻ có một người lớn được phân công cụ thể.
- Đã hỏi người địa phương chỗ nào được xuống nước, chỗ nào tránh.
- Đã xem dự báo, trời không có giông, gió không mạnh.
- Không ai uống rượu bia trước khi xuống nước.
- Có một người ở villa hoặc trên bờ biết nhóm đi đâu, mấy giờ về.
- Có số điện thoại người lái thuyền, biết trạm y tế gần nhất.
- Mang áo khô, khăn, nước ấm cho lúc lên bờ.
Tám dòng này tốn hai phút đọc. Chúng không làm kỳ nghỉ kém vui; chúng giữ cho kỳ nghỉ chỉ có những kỷ niệm vui.
Người trưởng nhóm nên là người đọc danh sách và hỏi lại từng dòng, chứ không chỉ gửi vào nhóm chat rồi thôi. Khi cả nhóm cùng nghe một lần, ai cũng biết ai trông trẻ nào, ai giữ điện thoại người lái thuyền, giờ nào phải về. Lần đầu có thể thấy hơi cứng nhắc; sau một hai chuyến, việc này thành thói quen tự nhiên như kiểm tra chìa khoá trước khi ra khỏi nhà.
Gần nước mà không cần xuống nước
Phần lớn cái thú của hồ Tà Đùng không nằm ở chuyện được ngâm mình. Đi thuyền giữa các đảo, chèo SUP sát bờ có áo phao, ngồi câu ở bãi thoải, ngâm chân ở mép nước nông nơi người địa phương chỉ — những cách ấy cho cảm giác gần nước mà rủi ro thấp hơn nhiều so với bơi tự do. Với trẻ con, ngồi trên bờ ném sỏi tạo vòng sóng, xem cá lượn quanh bè từ xa đã đủ vui.
Sau một buổi nắng, về villa tắm nước nóng, ngồi hiên uống trà nhìn mặt hồ đổi màu lúc chiều là cách nhiều khách chọn để thư giãn. Nhìn từ trên đồi, hồ đẹp và yên hơn khi ở sát mép nước. Giữ khoảng cách hợp lý với mặt hồ không làm kỳ nghỉ kém đi; nó giúp cả nhóm trở về thành phố đầy đủ như lúc lên.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có tắm được không?
Không nên tắm, bơi tự do. Đây là hồ thủy điện với đáy thung lũng ngập, gốc cây, hố sâu sát bờ, nước lạnh, bờ dốc và không có cứu hộ. Nếu muốn chạm nước, chỉ xuống chỗ người địa phương chỉ, nước tới thắt lưng, mặc áo phao và có người trên bờ trông.
Biết bơi có an toàn khi bơi ở hồ thủy điện không?
Không hẳn. Hụt chân bất ngờ, sốc nước lạnh, bờ dốc không leo lên được và không có ai nhìn thấy kịp là những lý do người bơi giỏi vẫn gặp nạn ở hồ chứa. Áo phao là thứ không được bỏ dù biết bơi.
Trẻ em đi chơi hồ cần lưu ý gì nhất?
Trẻ luôn mặc áo phao cỡ trẻ em ở mép hồ, bến thuyền, trên thuyền; luôn có một người lớn cụ thể trong tầm với tay, không làm việc khác. Dạy trẻ không tự xuống nước và nếu thấy bạn rơi xuống thì hét gọi người lớn, không tự nhảy xuống.
Thấy người đuối nước thì làm gì?
Hô hoán gọi người, ném vật nổi hoặc chìa sào, dây để nạn nhân bám rồi kéo vào; không nhảy xuống nếu chưa được huấn luyện. Đưa lên bờ thì gọi 115, kiểm tra hơi thở, người đã học sơ cứu thì hồi sức tim phổi. Không dốc ngược nạn nhân xóc nước.
Mực nước hồ Tà Đùng có thay đổi nhanh không?
Mực nước hồ chứa thay đổi theo mùa, lượng mưa và vận hành của nhà máy thủy điện. Bãi đất ven bờ có thể ngập lại sau vài ngày mưa lớn. Không cắm trại sát mép nước ở bãi trũng mùa mưa, không vào khu vực có biển cấm quanh công trình.
Có chỗ nào ở Tà Đùng tắm an toàn không?
Người địa phương có những bãi thoải họ hay xuống tắm mát, nhưng không có bãi tắm có cứu hộ như ở biển. Hỏi chủ villa hoặc người lái thuyền, đi cùng họ, mặc áo phao và giữ các quy tắc an toàn. Ở villa, nước nóng trong phòng tắm vẫn là cách thư giãn an toàn nhất sau một ngày chơi.
