Mùa khô ở Tà Đùng kéo dài khoảng từ tháng 11 tới tháng 4 năm sau, là mùa thuận nhất để nghỉ villa: trời ít mưa, đường lên khô, ban ngày nắng nhẹ, đêm trong và lạnh, rất hợp BBQ, lửa trại, ngắm sao. Cái giá phải trả là đêm lạnh hơn nhiều người tưởng, gió hanh làm khô da, bụi đất đỏ trên đường đất, và nguy cơ cháy cỏ, cháy rừng cao — mọi ngọn lửa ngoài trời phải được kiểm soát chặt.
Mùa khô không đồng đều từ đầu tới cuối. Đầu mùa (tháng 11 – 12) cây cối còn xanh, sương nhiều; giữa mùa (tháng 1 – 2) khô và lạnh nhất; cuối mùa (tháng 3 – 4) nắng gắt dần, cỏ cháy vàng, rồi giông đầu mùa mưa xuất hiện.
Bài này nói về những gì một kỳ nghỉ villa mùa khô nên biết: tận hưởng cái gì, chuẩn bị gì, và giữ an toàn với lửa ra sao trên một quả đồi đầy cỏ khô cạnh rừng.
Ba giai đoạn của mùa khô
Đầu mùa khô, khoảng tháng 11 – 12, là lúc chuyển tiếp. Mưa dứt dần, gió đông bắc bắt đầu thổi, trời trong lên. Đất và cây còn giữ nước của mùa mưa nên cảnh xanh, mặt hồ thường ở mức cao, sáng sớm sương mây dày. Nhiều người coi đây là thời điểm đẹp nhất năm cho cả cảnh lẫn thời tiết.
Giữa mùa, khoảng tháng 1 – 2, là giai đoạn khô và lạnh nhất. Ngày trong xanh, ít mây, độ ẩm thấp; đêm quang và lặng gió có thể lạnh sâu. Cỏ trên các đồi trống bắt đầu ngả màu. Tết Nguyên đán thường rơi vào đây nên lượng khách tăng mạnh vào dịp lễ.
Cuối mùa, khoảng tháng 3 – 4, nắng gắt hơn, buổi trưa có thể nóng, nhất là những hôm lặng gió. Cỏ khô vàng nhiều, lá rụng dày dưới tán cây, mực nước hồ thường xuống thấp so với cuối mùa mưa. Đây là giai đoạn nguy cơ cháy cao nhất. Gần cuối tháng 4 có thể xuất hiện những cơn giông đầu tiên báo hiệu mùa mưa.
Biết mình đi vào giai đoạn nào giúp chọn đúng quần áo và kỳ vọng đúng về cảnh: muốn xanh và nhiều mây thì đầu mùa, muốn trời trong ngắm sao thì giữa mùa, còn cuối mùa thì cảnh vàng nắng, hồ hạ thấp lộ bờ, có vẻ đẹp riêng.
Đêm lạnh: chuẩn bị đúng để không mất một đêm ngủ
Điều nhiều khách từ phía Nam bất ngờ nhất khi đi mùa khô là cái lạnh ban đêm. Trời quang không mây, không khí khô, mặt đất toả nhiệt rất nhanh sau khi mặt trời lặn. Trên đỉnh đồi lộng gió, cảm giác lạnh còn tăng thêm. Cái lạnh rõ nhất thường rơi vào khoảng nửa đêm về sáng.
Chuẩn bị đơn giản: mỗi người một áo khoác dày hoặc áo lông vũ mỏng, một bộ đồ ngủ dài tay, tất chân; trẻ nhỏ thêm mũ len, khăn quàng. Villa thường có chăn, nhưng gia đình có trẻ nhỏ, người già hay người chịu lạnh kém nên hỏi trước chủ nhà có thêm chăn không, hoặc mang theo một chăn mỏng của riêng mình.
Đóng cửa sổ hướng gió trước khi ngủ. Không đốt than trong phòng kín để sưởi — khí CO sinh ra khi than cháy không hết không màu, không mùi và có thể gây ngộ độc chết người. Muốn ấm thì ngồi quanh lửa ngoài sân, rồi vào nhà mặc ấm và đắp chăn.
Người lớn tuổi có bệnh tim mạch, huyết áp nên tránh ra ngoài lạnh đột ngột vào sáng sớm; nếu muốn săn mây thì mặc thật ấm trước khi bước ra hiên.
Gió hanh, nắng cao nguyên và bụi đỏ
Da khô, môi nứt. Gió đông bắc mùa khô mang không khí rất khô. Ở hai ba ngày là da tay, da mặt, môi đã khô rõ. Mang kem dưỡng ẩm, son dưỡng; uống nước đều dù không thấy khát.
Nắng dễ cháy da dù trời mát. Ở trên cao nguyên, tia cực tím mạnh hơn đồng bằng một chút, cộng với trời trong không mây, nên da cháy nắng nhanh mà không thấy nóng. Đội mũ rộng vành, dùng kem chống nắng khi đi thuyền hay ngồi lâu ngoài sân, đeo kính râm vì mặt hồ phản chiếu nắng.
Chảy máu cam nhẹ. Không khí khô làm niêm mạc mũi dễ nứt, một số người, nhất là trẻ nhỏ, bị chảy máu cam nhẹ. Thường tự cầm; nếu chảy nhiều, kéo dài hay tái đi tái lại thì nên đi khám.
Bụi đất đỏ. Đường đất dẫn vào vườn và đồi khô thành bụi đỏ mịn, bám vào xe, giày, quần áo. Đi xe máy cần khẩu trang và kính; mở cửa sổ ô tô khi đi đường đất thì bụi vào đầy xe. Để giày ở hiên trước khi vào villa.
Gió lớn trên tháp ngắm và đồi trống. Có những hôm gió đông bắc thổi mạnh, đứng lâu trên tháp ngắm hay đồi trống rất lạnh; mũ, khăn, đồ nhẹ dễ bị thổi bay. Giữ chặt trẻ nhỏ khi đứng ở chỗ cao.
Nguy cơ cháy: điều quan trọng nhất của mùa khô
Cuối mùa khô, cỏ trên các đồi trống khô giòn, lá rụng thành lớp dày dưới tán cây, gió lại thổi đều. Đây là điều kiện để một tàn lửa nhỏ biến thành đám cháy lan rất nhanh, nhất là khi gió đẩy lửa lên dốc. Vùng hồ Tà Đùng giáp rừng của Vườn quốc gia, và quanh đồi là vườn cây, rừng trồng của người dân; một đám cháy cỏ có thể lan vào rừng và vườn, gây thiệt hại lớn và có thể phải chịu trách nhiệm theo pháp luật.
Ở nhiều địa phương Tây Nguyên, mùa khô là mùa cao điểm phòng cháy chữa cháy rừng, có những ngày cảnh báo cấp cháy rừng cao và có quy định hạn chế đốt lửa ở gần rừng. Khi nghỉ villa trong mùa này, nên hỏi chủ nhà về quy định đang áp dụng và làm theo — có những ngày không nên đốt lửa trại dù sân đã có chỗ đốt.
Người đi nghỉ không cần sợ, nhưng phải coi chuyện lửa là chuyện nghiêm túc. Mấy nguyên tắc ở mục sau là tối thiểu cho mọi buổi BBQ, lửa trại trên đồi mùa khô.
Lửa trại và bếp nướng mùa khô: làm cho đúng
Những bước này áp dụng cho mọi buổi tối đốt lửa ngoài sân villa trong mùa khô:
- Chỉ đốt ở chỗ đã chuẩn bị sẵn: hố lửa, khay hay lò nướng của villa, có nền đất hoặc đá, cách xa cỏ khô, mái gỗ, cây cối và xe đậu.
- Hỏi chủ villa hôm đó có được đốt không, gió có mạnh không. Gió lớn thì chỉ nướng bằng bếp có thành chắn, không đốt lửa trại ngọn cao.
- Chuẩn bị sẵn nước hoặc cát cạnh chỗ đốt trước khi châm lửa: một xô nước, bình xịt hoặc xô cát.
- Giữ lửa vừa phải; không đổ xăng, dầu hay cồn vào lửa đang cháy để mồi.
- Luôn có người lớn tỉnh táo trông lửa. Trẻ nhỏ chơi cách xa vòng lửa, không cho trẻ tự cầm que củi đang cháy chạy quanh.
- Không ném tàn thuốc, que diêm, giấy đang cháy xuống cỏ; gom vào khay.
- Dập tắt hoàn toàn trước khi đi ngủ: tưới nước, khuấy đều tro, tưới lại tới khi tro nguội hẳn khi đưa tay gần. Than âm ỉ dưới tro có thể bùng lại lúc nửa đêm khi gió nổi.
Nếu thấy cháy cỏ lan ra ngoài tầm kiểm soát, đừng cố dập một mình bằng cành cây khi lửa đã lớn; đưa mọi người ra xa về phía không có gió đẩy lửa tới, báo ngay cho chủ villa, người xung quanh và lực lượng chức năng địa phương.
Chọn chỗ ngồi, chỗ ngủ trong villa cho hợp mùa khô
Tìm góc khuất gió để ngồi buổi tối. Gió đông bắc mùa khô thường thổi theo một hướng khá ổn định. Hiên hay góc sân được tường nhà, hàng cây che phía gió là chỗ ngồi uống trà, ăn tối dễ chịu nhất; khoảng sân trống nhìn ra hồ đẹp hơn nhưng lạnh hơn nhiều sau khi mặt trời lặn.
Xếp phòng ngủ theo người. Phòng có cửa sổ lớn hướng gió và hướng hồ thường lạnh hơn về đêm. Nên dành phòng kín gió hơn cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi, còn người trẻ chịu lạnh tốt thì nhận phòng có view.
Phơi đồ buổi trưa, cất trước chiều. Mùa khô nắng hanh, khăn và đồ giặt phơi buổi trưa khô rất nhanh. Cất vào trước khi mặt trời lặn, nếu để qua đêm đồ sẽ ngấm sương ẩm trở lại.
Đón nắng sáng. Sau một đêm lạnh, bàn ăn sáng đặt chỗ có nắng sớm chiếu tới là cách làm ấm cả nhà nhanh nhất, lại vừa ngắm được lúc sương mây tan dần trên hồ.
Ngắm sao: món quà của những đêm khô
Ngược với mùa mưa, mùa khô cho bầu trời đêm trong nhất năm. Ánh đèn quanh hồ Tà Đùng còn ít, nên những đêm không trăng, nhìn từ sân villa trên đồi có thể thấy rất nhiều sao, có lúc thấy rõ dải Ngân Hà vào những tháng mà dải này mọc lên cao trong đêm.
Muốn ngắm sao đẹp, chọn đêm gần ngày mùng một âm lịch (trăng non) hoặc giờ trăng đã lặn. Tắt bớt đèn sân, để mắt quen bóng tối khoảng mười lăm hai mươi phút. Trải tấm thảm, mang ghế ngả lưng, mặc thật ấm vì nằm yên ngoài trời đêm mùa khô lạnh nhanh hơn ngồi quanh lửa.
Ngược lại, những đêm trăng tròn lại cho cảnh trăng soi xuống mặt hồ và các đảo rất đẹp — đây là lúc nên ra tháp ngắm, miễn là gió không quá mạnh và có người lớn đi cùng trẻ nhỏ.
Điện thoại đời mới chụp sao được ở chế độ chụp đêm, nhưng cần đặt máy cố định trên mặt phẳng hoặc chân máy, không cầm tay.
Nước sinh hoạt và những điều tế nhị mùa khô
Cuối mùa khô, nhiều vùng ở Tây Nguyên thiếu nước: giếng hạ thấp, suối cạn, nhà vườn phải tưới cây. Villa và các cơ sở lưu trú thường đã có nguồn và bể dự trữ, nhưng khách vẫn nên dùng nước hợp lý: tắm vừa đủ, không xả nước rửa xe hay rửa sân, báo chủ nhà khi thấy rò rỉ.
Nhóm đông người nên hỏi trước chủ villa nếu định làm những việc tốn nước như rửa nhiều đồ hải sản, tắm cho cả đàn trẻ con nhiều lần trong ngày. Không phải để kiêng khem, mà để chủ nhà kịp chuẩn bị bơm thêm nước vào bể.
Bụi và lá khô cũng nhiều hơn trong mùa này. Rác của buổi BBQ nên gom gọn vào túi, buộc chặt, để đúng chỗ chủ nhà dặn — gió mùa khô dễ thổi giấy, túi ni lông bay xuống sườn đồi, vừa xấu cảnh vừa có thể thành mồi lửa.
Những điều nhỏ này giữ cho quả đồi đẹp cho nhóm khách sau, và giữ quan hệ tốt với chủ nhà nếu muốn quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Mùa khô Tà Đùng lạnh tới mức nào?
Ban ngày thường dễ chịu, nhưng đêm trời quang, nhất là khoảng tháng 12 tới tháng 2, nhiệt độ trên đồi có thể xuống khá thấp so với ban trưa. Không có trạm đo riêng ở xã nên khó nói con số chính xác; chỉ cần biết là phải có áo khoác dày, đồ ngủ dài tay và chăn đủ ấm.
Mùa khô có còn mây sáng sớm không?
Có, nhất là đầu mùa khô khi đất còn ẩm sau mùa mưa và những đêm lặng gió. Giữa và cuối mùa khô, không khí khô hơn, gió đông bắc mạnh, sương mây có thể ít hoặc tan sớm. Không ngày nào đảm bảo chắc chắn, ở hai đêm thì cơ hội cao hơn.
Có được đốt lửa trại ở villa vào mùa khô không?
Thường là được ở chỗ đốt đã chuẩn bị sẵn của villa, nhưng phải theo quy định phòng cháy đang áp dụng tại địa phương và lời dặn của chủ nhà. Những ngày gió lớn hoặc có cảnh báo cháy rừng cao, nên chỉ nướng bằng bếp có thành chắn và giữ lửa nhỏ.
Cuối mùa khô đi Tà Đùng có nóng không?
Khoảng tháng 3 và tháng 4, buổi trưa có thể nóng, nhất là những hôm lặng gió, nhưng buổi sáng và tối vẫn mát. Nên làm các hoạt động ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, trưa nghỉ trong nhà. Gần cuối tháng 4 có thể có giông chiều đầu mùa mưa.
Đi mùa khô cần mang gì đặc biệt?
Áo khoác dày cho đêm, đồ ngủ dài tay, kem dưỡng da và son dưỡng chống khô, kem chống nắng, mũ rộng vành, kính râm, khẩu trang chống bụi khi đi đường đất. Gia đình có trẻ nhỏ nên mang thêm mũ len, tất chân và thuốc thông dụng.
Mùa khô có phải mùa đông khách nhất không?
Thường là vậy, vì thời tiết thuận và có các dịp nghỉ lớn như Tết dương lịch, Tết Nguyên đán. Cuối tuần và dịp lễ nên giữ chỗ sớm. Ngày thường giữa tuần vẫn khá vắng, hợp với ai muốn yên tĩnh mà vẫn có thời tiết đẹp.
