Ở villa trên đồi ven hồ Tà Đùng, bốn chỗ cần để mắt nhất với trẻ là: mép dốc và lối xuống của khu đồi, lan can và cầu thang tháp ngắm, bếp lửa trại và lò nướng buổi tối, và bất cứ chỗ nào có nước. Nguyên tắc hữu hiệu nhất không phải là cấm trẻ mà là luôn có một người lớn được phân công trông trẻ, tỉnh táo, không cầm điện thoại, không uống rượu bia.
Bài này không viết để hù doạ. Phần lớn các chuyến đi gia đình kết thúc bình yên, và villa có sân cỏ rộng là nơi trẻ được chạy nhảy thoải mái hơn nhiều so với phố. Nhưng địa hình đồi, hồ nước lớn và bữa tối có lửa là ba thứ trẻ thành phố ít gặp, và tai nạn thường xảy ra vào đúng lúc người lớn tưởng có ai đó khác đang trông. Bài nêu nguyên tắc chung; quy định cụ thể của từng nơi ở, anh chị hỏi chủ nhà khi tới.
Vì sao tai nạn trẻ em hay xảy ra khi đi nhóm đông
Nghe ngược đời nhưng đi càng đông người lớn, trẻ càng dễ bị bỏ sót. Mỗi người lớn đều nghĩ có ai đó đang để mắt tới bọn trẻ: bố tưởng mẹ trông, mẹ tưởng bà trông, bà tưởng mấy anh chị họ đang chơi cùng. Giới an toàn trẻ em gọi hiện tượng này là khoảng trống giám sát, và nó đặc biệt rõ trong những buổi tụ tập đông vui như tiệc BBQ ngoài sân.
Thứ hai, người lớn trong chuyến nghỉ thường thả lỏng: ngồi lâu bên lửa, uống vài ly, nói chuyện rôm rả. Đó đúng là mục đích của chuyến đi, nhưng cũng là lúc phản xạ chậm nhất. Thứ ba, trẻ ở chỗ lạ tò mò hơn ở nhà: muốn trèo lên tháp, muốn xuống xem hồ, muốn chọc que vào lửa. Ba yếu tố ấy cộng lại, và cảnh quan đồi hồ làm mọi rủi ro lớn hơn so với ở căn hộ thành phố.
Cách giải không phải là bắt trẻ ngồi yên. Cách giải là biến việc trông trẻ thành một nhiệm vụ có tên người, có giờ giao ca, thay vì một trách nhiệm chung chung mà ai cũng nghĩ người khác sẽ làm.
Người trông trẻ trực: cách phân ca cho nhóm đông
Mỗi khung giờ một người. Chia buổi tối thành các ca khoảng 30–45 phút, mỗi ca một người lớn chịu trách nhiệm trông toàn bộ trẻ ngoài sân. Người trực không cầm ly, không lướt điện thoại, chỉ ngồi chỗ nhìn được hết sân.
Giao ca bằng lời nói. Hết ca, người trực nói rõ với người kế tiếp: “Giờ anh trông bọn nhỏ nhé, bé Na đang ở góc vườn, thằng Bin vừa vào toilet.” Giao bằng lời giúp không có phút nào bị bỏ trống.
Đếm đầu thường xuyên. Người trực đếm số trẻ mỗi vài phút, nhất là khi trời tối dần. Đi đông thì nên có danh sách tên trẻ trong điện thoại nhóm trưởng.
Người trực không uống rượu bia. Đây là điều kiện duy nhất không nên thoả hiệp. Nhóm có thể xoay vòng để ai cũng được uống ở một lúc nào đó, nhưng ca trực của ai thì người đó tỉnh.
Có hiệu lệnh gọi trẻ. Thống nhất với trẻ một hiệu lệnh như vỗ tay ba tiếng hay một tiếng còi nhỏ, nghe là chạy về chỗ người lớn. Tập vài lần trong buổi chiều cho trẻ quen.
Mép dốc, lối xuống và sân chơi trên đồi
Villa trên đỉnh đồi có cái giá của tầm nhìn: xung quanh là sườn dốc. Khi tới nơi, trước khi cho trẻ ra sân, một người lớn nên đi một vòng xem ranh giới an toàn của khu sân: chỗ nào có rào, chỗ nào là mép đất, lối nào dẫn xuống dốc, có bậc đá hay đường đất trơn không. Sau đó chỉ cho trẻ thấy bằng mắt và đặt luật đơn giản: chơi trong khu cỏ, không đi qua hàng hoa, không xuống lối dốc nếu không có người lớn đi cùng.
Trẻ dưới 5 tuổi chưa tự giữ được luật khi đang mải chơi, nên người lớn cần đứng hoặc ngồi giữa trẻ và phía mép dốc. Trẻ lớn hơn hiểu luật, nhưng lại thích thử giới hạn; giải thích lý do cụ thể, như “đất mép đồi mềm, dễ trượt”, có hiệu quả hơn lời cấm chung chung.
Sau mưa, cỏ và đá trên đồi trơn hơn hẳn. Buổi sáng sương xuống cũng làm sân ướt. Cho trẻ đi giày có đế bám thay vì dép tông, và hạn chế chạy đuổi nhau ở chỗ có bậc. Buổi tối, sân chỉ có ánh đèn villa và ánh lửa, các mép dốc gần như không nhìn thấy; đó là lúc nên gom trẻ về khu sân gần nhà, có đèn, và không để trẻ tự đi ra phía xa.
Tháp ngắm và lan can: cho trẻ lên thế nào
Tháp ngắm hồ là điểm trẻ thích nhất và cũng là chỗ người lớn cần sát nhất. Nguyên tắc đơn giản: trẻ nhỏ chỉ lên tháp khi có người lớn đi kèm, nắm tay hoặc bế; không để trẻ tự leo trước, không để trẻ đứng hoặc trèo lên ghế, thùng, bệ gần lan can, vì chỉ cần một bậc kê là lan can trở nên thấp so với trẻ.
Không cho trẻ chồm người qua lan can để nhìn xuống hay thả đồ vật xuống. Không để trẻ chạy trên cầu thang tháp, nhất là khi bậc ướt sương buổi sáng. Khi lên tháp đông người cùng lúc để chụp ảnh, người lớn có xu hướng quay lưng về phía trẻ để tạo dáng; đó là khoảnh khắc nên có một người khác giữ trẻ.
Buổi tối, tháp ngắm là chỗ người lớn hay lên ngồi uống trà, ngắm sao. Lúc này nên để trẻ ở dưới sân với người trực, không cho trẻ lên tháp trong bóng tối. Nếu cả nhà muốn lên ngắm sao cùng nhau, mang đèn pin, đi chậm từng người, và xuống trước khi trẻ buồn ngủ, vì trẻ đang ngái ngủ đi cầu thang trong tối là chuyện dễ trượt chân.
Lửa trại, lò nướng và bếp gas
Bữa tối BBQ, lửa trại là trải nghiệm chính của nhiều gia đình khi ở villa quanh hồ, và cũng là chỗ trẻ dễ bị bỏng nhất. Trước khi nhóm lửa, vạch một vòng an toàn quanh bếp, khoảng vài bước chân, và nói với trẻ: không ai dưới mười tuổi được bước vào vòng này. Trẻ ngồi ở vòng ngoài, trên ghế hoặc thảm, nướng kẹo hay bắp chỉ khi có người lớn cầm tay.
Than nướng và tro lửa trại nóng rất lâu sau khi tắt ngọn. Không để trẻ chạy chân trần quanh chỗ đốt lửa, kể cả sáng hôm sau. Dập lửa bằng nước hoặc cát cho tắt hẳn, khi tro không còn nóng mới coi là xong. Để một xô nước hoặc bình chữa cháy nhỏ ngay cạnh chỗ đốt suốt buổi tối, và biết sẵn ai sẽ dùng nó.
Mùa khô ở Tây Nguyên, cỏ và lá khô quanh đồi dễ bắt lửa. Đốt lửa nhỏ, đúng chỗ chủ nhà chỉ định, không đốt khi gió lớn, không để lửa cháy không người trông. Trong bếp, nhắc trẻ không lại gần khi đang nấu, quay tay cầm nồi chảo vào trong, cất bật lửa, dao, que xiên ngoài tầm với của trẻ. Một nồi canh sôi đổ xuống còn nguy hiểm hơn lửa trại ngoài sân.
Nước: hồ, xô chậu và các hoạt động trên mặt nước
Đuối nước là rủi ro nghiêm trọng nhất với trẻ ở vùng hồ. Theo các báo cáo của UNICEF tại Việt Nam, đuối nước nằm trong nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em, và Tổ chức Y tế Thế giới nhấn mạnh rằng trẻ nhỏ có thể đuối nước trong lượng nước rất nông, rất nhanh và thường không có tiếng kêu cứu. Đuối nước ngoài đời không ồn ào như trên phim.
Ở villa trên đồi, hồ nước lớn nằm ở xa phía dưới, nhưng rủi ro gần hơn có thể là xô nước để sẵn cạnh chỗ lửa trại, chậu ngâm rau, bể chứa nước trong vườn. Úp chậu, đậy xô khi không dùng, và hỏi chủ nhà trong khuôn viên có bể hay hố nước nào cần tránh không.
Khi cả nhà xuống hồ đi thuyền, chèo SUP hay câu cá, mọi trẻ em phải mặc áo phao đúng cỡ, cài khoá đầy đủ, từ lúc bước xuống bến cho tới lúc lên bờ. Người lớn trông trẻ ở ven nước phải trong tầm với tay đối với trẻ nhỏ, không chỉ trong tầm nhìn. Không để trẻ tự ra mép nước, kể cả trẻ biết bơi: nước hồ chứa lạnh, sâu đột ngột, khác hẳn bể bơi. Người lớn đã uống rượu bia không nên xuống nước hay chở trẻ trên thuyền.
Xe ra vào sân: điểm mù ít ai để ý
Villa ở đây cho xe 7 chỗ, 16 chỗ lên tận nơi và đậu trong khuôn viên, rất tiện cho nhóm đông. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là sân chơi của trẻ và chỗ xe ra vào nằm gần nhau. Tai nạn lùi xe trong sân nhà là loại tai nạn ít được nhắc nhưng xảy ra thật: trẻ nhỏ ngồi chơi sau đuôi xe, nằm trong điểm mù mà gương và camera lùi không thấy hết.
Với nhóm đông có nhiều xe, nên thống nhất từ đầu: xe đã đậu thì để nguyên, hạn chế ra vào trong buổi chiều và tối khi trẻ đang chơi ngoài sân. Khi bắt buộc phải di chuyển xe, một người lớn đứng ngoài, gom hết trẻ về một chỗ, nhìn rồi mới ra hiệu cho tài xế. Tài xế đi số chậm, kính hạ xuống để nghe tiếng.
Buổi sáng ngày về là lúc lộn xộn nhất: người chất đồ lên xe, người tìm đồ để quên, trẻ chạy quanh xe chơi đuổi bắt. Giao trẻ cho một người trông ở trong nhà hoặc ở hiên cho tới khi xe đã chất đồ xong, nổ máy và quay đầu sẵn. Chỉ lúc đó mới dắt trẻ ra, cho lên xe, thắt dây an toàn.
Danh sách kiểm tra mười phút khi vừa tới villa
Trước khi cả nhóm bày đồ, một người lớn đi kiểm tra nhanh những điểm sau, rồi phổ biến lại cho mọi người và cho trẻ:
- Đi một vòng sân, xác định mép dốc, lối xuống, chỗ có rào và chỗ không có rào.
- Xem tháp ngắm: cầu thang, lan can, có vật gì để trẻ trèo lên được cần dời đi.
- Hỏi chủ nhà chỗ được phép đốt lửa, chỗ để than củi, có bình chữa cháy hoặc xô nước không.
- Tìm các vật chứa nước trong khuôn viên: xô, chậu, bể, và úp hoặc đậy lại.
- Xem khu đậu xe: xe ra vào ở đâu, có cắt ngang khu trẻ chơi không; dặn tài xế đi chậm, nhìn kỹ trước khi lùi.
- Kiểm tra trong nhà: ổ điện thấp, cửa kính, cửa sổ tầng trên, cầu thang nếu có.
- Lưu sẵn trong điện thoại cách tới cơ sở y tế gần nhất, và thống nhất ai sẽ lái xe nếu có việc gấp ban đêm.
Mười phút đầu tiên này làm được nhiều hơn mọi lời nhắc sau đó. Khi người lớn đã biết rõ địa hình, họ sẽ tự đứng đúng chỗ, nhìn đúng hướng, mà không cần ai phải nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể chơi ngoài sân villa mà không cần người lớn đứng cạnh?
Không có mốc tuổi chuẩn, vì còn tuỳ địa hình và tính cách trẻ. Với sân trên đồi có mép dốc, trẻ dưới 6 tuổi nên luôn có người lớn trong tầm vài bước. Trẻ lớn hơn có thể chơi trong khu đã chỉ rõ ranh giới, nhưng vẫn cần người lớn ngồi nhìn thấy.
Trẻ biết bơi thì có cần mặc áo phao khi đi thuyền không?
Có. Nước hồ chứa lạnh hơn bể bơi, sâu ngay sát bờ, và khi ngã bất ngờ từ thuyền xuống, cả người lớn lẫn trẻ biết bơi đều có thể hoảng. Áo phao đúng cỡ, cài đủ khoá, là yêu cầu tối thiểu cho mọi người trên thuyền, đặc biệt là trẻ em.
Có nên cho trẻ cùng nướng BBQ không?
Có thể cho trẻ lớn tham gia những việc an toàn như xiên rau, phết sốt, trông giờ, hoặc nướng kẹo dẻo khi có người lớn cầm tay. Trẻ nhỏ thì ngồi ở vòng ngoài. Đừng giao cho trẻ quạt than hay thêm củi, vì than có thể bắn tàn lửa.
Ban đêm trẻ ra sân đi vệ sinh hay chơi thì sao?
Dặn trẻ không ra sân một mình sau khi trời tối, kể cả ra hiên. Villa có toilet trong nhà nên không cần ra ngoài. Để đèn ngủ ở hành lang hoặc phòng khách, khoá cửa ra sân sau khi cả nhà vào ngủ, và nhắc trẻ gọi bố mẹ nếu muốn đi đâu.
Đi nhóm đông nhiều gia đình, ai chịu trách nhiệm trông trẻ?
Nên phân ca cụ thể theo giờ, mỗi ca một người lớn có tên, thay vì để trách nhiệm chung. Mỗi gia đình vẫn chịu trách nhiệm chính cho con mình, nhưng người trực ca giúp không có khoảng trống nào khi bố mẹ đang bận nướng đồ hay trò chuyện.
Nếu trẻ bị bỏng nhẹ khi đang ở villa thì làm gì trước?
Các hướng dẫn sơ cứu phổ biến khuyên làm mát vết bỏng bằng nước sạch, mát, chảy nhẹ trong khoảng hai mươi phút, không bôi kem đánh răng, mỡ hay đá lạnh. Vết bỏng rộng, sâu, ở mặt, tay, vùng kín, hoặc trẻ rất nhỏ thì đưa đi cơ sở y tế ngay.
