Chụp biển mây và hồ Tà Đùng bằng điện thoại cho đẹp xoay quanh ba việc: hạ độ sáng (bù trừ phơi sáng âm) để mây không bị cháy trắng mất chi tiết, chọn đúng ống kính — ống tele để nén các lớp đảo và mây cho dày, ống rộng khi muốn có tiền cảnh hiên nhà — và chụp vào giờ ánh sáng thấp quanh bình minh. Điện thoại đời mới đã tự xử lý tốt nhiều thứ, người chụp chỉ cần sửa đúng những chỗ máy hay làm sai.
Bài này viết cho người đi nghỉ cầm điện thoại, không cần máy ảnh rời hay kiến thức nhiếp ảnh. Mọi gợi ý đều làm được ngay trên lan can, hiên nhà hay tháp ngắm của villa, kể cả lúc tay còn lạnh cóng và trời chưa sáng hẳn.
Vì sao ảnh biển mây hay bị "bệt trắng"
Biển mây là một mảng rất sáng nằm cạnh những vùng rất tối: đảo đồi, rừng, bầu trời trước bình minh. Cảm biến điện thoại cố cân bằng cả khung hình, thường chọn mức sáng trung bình để vùng tối không đen kịt. Kết quả là mây bị đẩy sáng quá ngưỡng, thành một mảng trắng phẳng không còn gợn cuộn, mất hết cái hồn của cảnh.
Mắt người thấy được cả chi tiết trong mây lẫn trong bóng đồi vì mắt liên tục điều chỉnh khi nhìn từng chỗ. Ảnh chỉ có một mức phơi sáng cho cả khung hình. Người chụp phải quyết định ưu tiên vùng nào. Với cảnh biển mây, gần như luôn nên ưu tiên mây: đồi tối hơn một chút vẫn đẹp, còn mây cháy trắng thì không cứu lại được.
Cách làm trên hầu hết điện thoại: chạm vào vùng mây trên màn hình để máy lấy nét và đo sáng ở đó, rồi kéo thanh trượt độ sáng (thường có biểu tượng mặt trời) xuống một chút. Xem trên màn hình đến khi thấy rõ những đường gợn, lớp lang trong mây là được. Nếu máy có chế độ chuyên nghiệp, chỉnh mục bù trừ phơi sáng (EV) về khoảng âm một phần ba tới âm một bước là mức thường hợp.
Nhớ khoá phơi sáng nếu máy cho phép (giữ ngón tay lâu trên màn hình đến khi hiện chữ khoá). Nếu không, mỗi lần đổi khung hình máy lại đo sáng lại từ đầu.
Chọn ống kính cho từng kiểu ảnh
Phần lớn điện thoại hiện nay có từ hai ống kính trở lên: góc siêu rộng, góc rộng chính và có máy thêm ống tele. Mỗi ống cho một kiểu cảnh rất khác nhau trên hồ:
| Ống kính | Hợp với | Ưu điểm | Điều cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Siêu rộng (0,5x) | toàn cảnh hồ, tiền cảnh hiên, lan can | thấy được rất nhiều, có cảm giác không gian | mây và đảo xa trông nhỏ, mép ảnh méo; dễ thừa trời |
| Chính (1x) | ảnh tổng quát, người đứng trước cảnh | cảm biến tốt nhất, ít nhiễu nhất lúc thiếu sáng | bố cục cần chủ ý, dễ thành ảnh "chụp cho có" |
| Tele (2x–5x) | lớp đảo chồng nhau, mặt mây, mặt trời mọc | nén khoảng cách, đảo và mây trông dày, ấn tượng | thiếu sáng dễ nhiễu, cần tì tay vững |
| Zoom số vượt ống tele | hạn chế dùng | kéo gần được hơn | ảnh vỡ, mất chi tiết; nên đi lại gần hoặc cắt ảnh sau |
Ống tele là "vũ khí bí mật" cho cảnh hồ Tà Đùng. Từ trên đồi nhìn ra, các đảo nằm ở những khoảng cách khác nhau. Ống góc rộng làm chúng trông rời rạc, nhỏ xíu giữa mặt nước. Ống tele nén các khoảng cách lại, làm đảo gần đảo xa chồng lớp lên nhau, mây xen giữa các lớp như những dải lụa — loại ảnh người xem hay hỏi "chụp ở đâu vậy". Thử chụp cùng một cảnh bằng cả ba ống, so sánh ngay trên máy, sẽ thấy khác biệt rõ.
Bố cục: bốn cách làm ảnh hồ khác ảnh của mọi người
Đặt một tiền cảnh. Ảnh chỉ có mây và hồ dễ thành ảnh phẳng. Thêm một vật ở gần làm điểm tựa cho mắt: góc lan can gỗ, chậu hoa ở sân trước, tách cà phê trên bàn, mái nhà của villa bên cạnh, cành cây có giọt sương. Tiền cảnh tạo chiều sâu, đồng thời kể được câu chuyện "ảnh này chụp từ chỗ mình ở".
Đặt đường chân trời có chủ ý. Muốn nhấn vào mây thì để đường chân trời ở khoảng một phần ba trên của khung hình, phần lớn ảnh là biển mây. Bầu trời đẹp, có mây cao ửng hồng thì làm ngược lại. Tránh đặt đường chân trời đúng giữa ảnh, và luôn giữ nó thẳng — bật lưới hỗ trợ trong cài đặt camera để căn.
Có người, nhưng nhìn từ phía sau. Một bóng người đứng nhìn ra biển mây làm ảnh có tỉ lệ và cảm xúc. Chụp từ phía sau hoặc ngược sáng thành bóng đen vừa đẹp vừa không phải lo biểu cảm, không lo người trong ảnh ngại khi đăng lên mạng. Trẻ con quấn chăn ngồi trên ghế hiên nhìn ra hồ là kiểu ảnh gia đình hay được giữ lâu nhất.
Tìm đường dẫn. Đường mép đồi, hàng rào, lối đi trong vườn, vệt nắng trên mặt hồ đều có thể dẫn mắt người xem từ góc ảnh vào điểm chính. Dạo một vòng khuôn viên lúc chiều hôm trước để tìm những đường như vậy, sáng ra không phải loay hoay.
HDR, chế độ chân dung và chụp RAW: khi nào bật, khi nào tắt
HDR (dải tương phản động rộng) là chế độ máy tự chụp nhiều ảnh với độ sáng khác nhau rồi ghép lại, giữ được chi tiết ở cả vùng sáng và vùng tối. Với cảnh bình minh trên hồ — mặt trời chói, mây sáng, đồi tối — HDR thường giúp ích nhiều. Phần lớn điện thoại mới để HDR tự động; nên để nguyên. Nhược điểm: nếu mây chuyển động nhanh, ảnh ghép có thể hơi nhoè ở rìa mây, và ảnh đôi khi trông "phẳng", thiếu tương phản. Lúc đó có thể tăng tương phản nhẹ khi sửa.
Chế độ chân dung làm mờ hậu cảnh bằng phần mềm. Dùng tốt cho ảnh người đứng gần, nhưng với ảnh muốn thấy cả biển mây phía sau thì nên tắt, vì cảnh đẹp là lý do chụp, làm mờ đi thì phí. Phần mềm cũng hay cắt sai viền tóc khi nền là mây trắng.
Nhiều điện thoại tầm trung và cao cấp cho chụp định dạng RAW hoặc định dạng tương tự trong chế độ chuyên nghiệp. Ảnh RAW giữ nhiều thông tin hơn, cứu được mây hơi cháy hoặc bóng hơi tối khi sửa, nhưng tệp nặng và cần thời gian chỉnh. Với người đi nghỉ, chụp ảnh thường cho phần lớn khoảnh khắc, chỉ bật RAW cho vài khung quan trọng nhất như mặt trời vừa nhô lên trên biển mây là cách cân bằng hợp lý.
Quay tua nhanh cảnh mây chuyển động
Biển mây đẹp nhất khi chuyển động, nhưng chuyển động đó chậm, mắt khó nhận ra. Chế độ quay tua nhanh (time-lapse) có sẵn trên hầu hết điện thoại nén cả giờ đồng hồ thành vài chục giây. Cách làm:
- Tìm chỗ đặt máy cố định: kẹp chân máy mini vào lan can, hoặc tựa điện thoại vào cốc, vào ba lô trên bàn sao cho thật chắc. Cầm tay quay tua nhanh sẽ rung giật.
- Bật chế độ máy bay hoặc không làm phiền để cuộc gọi không làm gián đoạn.
- Khung hình chọn rộng hơn bình thường một chút, vì mây di chuyển có thể ra khỏi khung.
- Khoá phơi sáng và lấy nét ở vùng mây nếu máy cho phép; nếu không, để tự động nhưng tránh để mặt trời nằm ngay trong khung lúc bắt đầu.
- Quay từ khoảng mười phút trước khi mặt trời mọc tới khi mây bắt đầu tan, chừng ba mươi đến sáu mươi phút. Kết quả là một đoạn video vài chục giây thấy mây cuộn, trôi, tan rất rõ.
- Kiểm pin trước khi bắt đầu; trời lạnh pin tụt nhanh hơn. Có thể cắm sạc dự phòng nếu dây đủ dài.
Trong khi máy quay tua nhanh, cứ để nó làm việc và chụp ảnh bằng một máy khác, hoặc đơn giản là ngồi ngắm. Nhiều người dành cả buổi bình minh nhìn qua màn hình, rồi về nhà mới nhận ra mình chưa thật sự xem cảnh bằng mắt.
Giữ máy ổn định và ống kính sạch trong sương lạnh
Sáng sớm trên đồi có hai kẻ thù của ảnh rõ nét: tay run vì lạnh và sương đọng trên ống kính. Ánh sáng trước bình minh yếu, máy tự kéo dài thời gian chụp, chỉ một chút rung tay là ảnh nhoè. Tì khuỷu tay lên lan can, tựa lưng vào cột, hoặc kê máy lên mặt bàn; dùng hẹn giờ hai, ba giây để khi bấm chụp không làm máy rung.
Sương sớm đọng trên mọi bề mặt lạnh, kể cả ống kính điện thoại. Một lớp hơi nước mỏng làm ảnh mờ như phủ sương, ánh sáng toả quầng quanh mặt trời. Mang theo một khăn vải mềm sạch (loại lau kính mắt) để lau ống kính trước mỗi lượt chụp. Không dùng áo hay khăn giấy thô, dễ để lại vệt và xước lớp phủ.
Một nguyên nhân khác ít ai ngờ: mang điện thoại từ ngoài trời lạnh vào phòng ấm, hơi nước trong phòng đọng lên máy lạnh. Ngược lại, máy giữ trong túi áo ấm mang ra ngoài thường không bị sương ngay. Nên để máy trong túi áo trong cho ấm, khi chụp mới lấy ra; vừa giảm sương đọng vừa giữ pin lâu hơn trong lạnh.
Sửa ảnh vừa đủ, để Tà Đùng vẫn là Tà Đùng
Ứng dụng ảnh có sẵn trên điện thoại đã đủ cho phần lớn việc chỉnh. Thứ tự hợp lý: cắt và căn thẳng đường chân trời trước, rồi chỉnh vùng sáng (highlights) xuống để lấy lại chi tiết mây, kéo vùng tối (shadows) lên một chút cho đồi đỡ đen, tăng tương phản nhẹ, cuối cùng mới đụng tới màu.
Điều hay bị làm quá là màu. Tăng độ bão hoà mạnh làm trời tím lịm, hồ xanh như mực, da người cam đỏ — nhìn trên màn hình nhỏ thì bắt mắt, nhưng in ra hay xem trên màn hình lớn thì giả. Cảnh sáng sớm ở hồ vốn có màu dịu: xanh xám của nước, trắng hồng của mây, xanh lục tối của rừng. Giữ đúng tinh thần ấy làm ảnh có cảm giác "đã ở đó" mà người xem tin được.
Nếu chia sẻ ảnh để giới thiệu chỗ ở cho bạn bè hay người thân, càng nên giữ ảnh trung thực. Người đến sau mang kỳ vọng từ ảnh của mình; ảnh chỉnh quá tay làm họ thất vọng khi đứng trước cảnh thật. Những ảnh "không filter, không dựng cảnh" về lâu dài luôn có sức thuyết phục hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chụp biển mây bằng điện thoại sao cho mây không bị trắng bệt?
Chạm vào vùng mây trên màn hình để đo sáng ở đó, rồi kéo thanh độ sáng xuống đến khi thấy rõ gợn mây. Ở chế độ chuyên nghiệp, đặt bù trừ phơi sáng về khoảng âm một phần ba tới âm một bước. Khoá phơi sáng để máy không tự đo lại.
Nên dùng ống kính nào để chụp hồ Tà Đùng?
Ống tele (2x trở lên) hợp để chụp các lớp đảo và mây chồng lên nhau trông dày và ấn tượng. Ống siêu rộng hợp ảnh toàn cảnh có tiền cảnh như lan can, hiên nhà. Ống chính cho chất lượng tốt nhất lúc thiếu sáng.
Có nên bật HDR khi chụp bình minh không?
Nên để HDR tự động vì cảnh bình minh có độ chênh sáng tối rất lớn. Nếu mây chuyển động nhanh làm ảnh nhoè rìa hoặc ảnh trông phẳng, có thể tắt HDR và hạ phơi sáng thủ công, rồi tăng tương phản nhẹ khi sửa.
Vì sao ảnh chụp lúc sáng sớm hay bị mờ?
Thường do hai nguyên nhân: tay rung khi máy phải chụp lâu vì thiếu sáng, và sương đọng trên ống kính. Tì tay lên lan can, dùng hẹn giờ vài giây, và lau ống kính bằng khăn vải mềm trước mỗi lượt chụp.
Quay tua nhanh mây cần bao lâu?
Khoảng ba mươi đến sáu mươi phút quay sẽ ra một đoạn video vài chục giây, thấy rõ mây cuộn và tan. Đặt máy cố định thật chắc, bật chế độ không làm phiền và kiểm pin trước vì trời lạnh pin tụt nhanh.
Sửa ảnh phong cảnh thế nào cho tự nhiên?
Căn thẳng đường chân trời, hạ vùng sáng lấy lại chi tiết mây, kéo vùng tối lên nhẹ, tăng tương phản vừa phải và hạn chế tăng độ bão hoà màu. Giữ màu dịu tự nhiên của nước, mây và rừng để ảnh đáng tin.
